Bal arısı soktuğunda tehlike, arı uzaklaştıktan sonra da devam ediyor. Macquarie Üniversitesi araştırmacıları, arının vücudundan koparak deride kalan iğnenin kendi kendine hareket etmeyi ve zehir pompalamayı sürdürdüğünü ortaya koydu. Üstelik yaklaşık 2 milimetre uzunluğundaki bu yapı, oldukça karmaşık bir mekanizmayla çalışıyor.
Avustralya'da yürütülen araştırmada bilim insanları, insan derisini taklit eden özel bir jel ve yüksek hızlı kameralar kullandı. Kaydedilen görüntüler, kopan iğnenin yalnızca deride sabit kalmadığını, içindeki kas ve sinir sistemi sayesinde daha derine ilerlemeyi sürdürdüğünü gösterdi.
Arı iğnesi küçük bir pompa gibi çalışıyor
PNAS dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bal arısının iğnesi, çift pistonlu bir mikro pompa gibi işliyor. İğnenin içinde testere dişlerini andıran iki keskin yapı bulunuyor. Bunlar ileri geri kayarak iğnenin dokuya daha fazla saplanmasını sağlarken aynı zamanda zehrin içeri aktarılmasına katkıda bulunuyor.
Araştırmacılar, iğnenin içindeki mikro vanaların da pompalama sürecinde önemli bir görev üstlendiğini belirledi. Şişip büzülen bu yapılar, oluşan basınç sayesinde zehrin geriye kaçmasını engelliyor ve dokuya doğru ilerlemesini sağlıyor. Böylece arı vücudundan ayrılan iğne, kendi mekanizmasını kullanarak zehir aktarmaya devam edebiliyor.
Arı uzaklaşsa bile iğne çalışmayı sürdürüyor
İşçi bal arıları, kendilerini veya kovanlarını tehdit altında hissettiklerinde iğnelerini savunma amacıyla kullanıyor. İğnenin deriye saplandıktan sonra arının vücudundan kopması, biyolojide ototomi olarak adlandırılıyor. Bu süreç arının ölümüne yol açıyor.
Ancak kopan iğne, bağlı olduğu zehir kesesi, kaslar ve sinirler sayesinde bir süre daha çalışabiliyor. Arı zehrinde bulunan melittin adlı madde ise sokma sonrasında hissedilen ağrı ve iltihaplanmada önemli rol oynuyor.
Araştırmanın ortaya koyduğu mekanizma, arı sokmalarında hızlı müdahalenin neden önemli olduğunu da açıklıyor. İğne deride kaldığı sürece zehir pompalamayı sürdürebildiğinden, sağlık uzmanları iğnenin mümkün olan en kısa sürede çıkarılmasını öneriyor.