Taşınabilir oyunların unutulan tarihi: Game Boy'a boyun eğen 4 cihaz
Kartuşların işlemciyi de taşıdığı Microvision, 16 kişiye kadar bağlantı sunan Atari Lynx, televizyona bağlanabilen Sega Nomad ve internet özellikli Game.com... Taşınabilir oyun tarihinde iz bırakan bu dört cihaz, neden bir türlü Game Boy kadar yaygınlaşamadı?
1979'da değiştirilebilir kartuşlarla oyun çalıştıran bir LCD konsol, 1989'da 16 kişiye kadar bağlantı sunan renkli ekranlı bir cihaz, 1997'de dokunmatik ekran ve internet desteği... Taşınabilir oyun konsollarının geçmişinde, döneminin çok ötesinde özellikler taşımasına rağmen geniş kitlelere ulaşamayan pek çok model bulunuyor. Üstelik bu cihazların başarısızlığının nedeni her zaman teknolojik yetersizlik değildi. Yüksek fiyatlar, kısa pil ömrü ve yanlış pazarlama kararları da bazılarının sonunu hazırladı.
Bugün Steam Deck ve Nintendo Switch 2 gibi cihazlarla yoluna devam eden taşınabilir oyun pazarı, geçmişte çok daha farklı denemelere sahne oldu. Nintendo'nun Game Boy modeli milyonlarca oyuncuya ulaşırken bazı rakipleri teknik açıdan daha gelişmiş olmalarına rağmen aynı başarıyı yakalayamadı. İşte oyun dünyasının büyük ölçüde unuttuğu dört taşınabilir konsolun hikayesi.
Milton Bradley Microvision: Kartuşlu el konsollarının öncüsü
Game Boy'un piyasaya çıkmasından tam on yıl önce, 1979'da tanıtılan Milton Bradley Microvision, değiştirilebilir kartuş kullanan ilk LCD ekranlı taşınabilir oyun konsolu olma özelliğiyle dikkat çekti. Dönemin teknolojik sınırları düşünüldüğünde oldukça alışılmadık bir tasarıma sahipti. Üstelik cihazın çalışma mantığı, sonraki yıllarda yaygınlaşan kartuşlu konsollardan önemli ölçüde farklıydı.
Microvision'ın gövdesinde 16 x 16 piksellik bir LCD ekran, pil yuvaları, kontrol düğmeleri ve döner bir kontrol mekanizması bulunuyordu. Ancak oyunları çalıştıran asıl donanım konsolun içinde değildi. Cihazın üzerine yerleştirilerek sabitlenen kartuşlar, gerekli işlem birimlerini de barındırıyordu. Her kartuşta 2.048 bayta kadar ROM ve 64 bayt RAM bulunması, sistemin ne kadar sınırlı bir donanımla çalıştığını gösteren ayrıntılardan biri.
Microvision'ın satış fiyatı yaklaşık 50 dolardı. Yeni bir oyun almak isteyenlerin ise kartuş başına yaklaşık 18 dolar ödemesi gerekiyordu. Konsolun ticari ömrü uzun olmadı. ABD'de 1981'den sonra satıştan kaldırılan sistem için yalnızca 13 farklı kartuş üretildi.
Yine de Microvision'ın LCD teknolojisini değiştirilebilir oyun kartuşlarıyla buluşturması, taşınabilir konsolların gelişiminde önemli bir adımdı. Bugün büyük ölçüde unutulmuş olsa da kendisinden sonra gelecek cihazların kullanacağı bazı temel fikirleri çok erken bir tarihte hayata geçirmişti.
Atari Lynx: Game Boy'dan daha güçlüydü ama yetmedi
Nintendo'nun Game Boy'u piyasaya sürdüğü 1989 yılında Atari de kendi taşınabilir konsolu Lynx'i tanıttı. İki cihaz arasındaki teknik farklar oldukça belirgindi. Game Boy'un karşısına 16 bitlik donanımı ve renkli ekranıyla çıkan Lynx, ComLynx bağlantısı üzerinden 16 oyuncuya kadar çok oyunculu oyun desteği de sunuyordu.
Konsolun tasarımcılarından R.J. Mical, Electronic Gaming Monthly'ye verdiği ve The Atari Times tarafından aktarılan bir röportajda donanımın gücünü özellikle vurgulamıştı. Mical'a göre Lynx'in grafikleri oluşturan sprite motoru, Amiga'nın sprite motorundan 20 ila 30 kat daha güçlüydü. Oyun mantığını ve düşmanların davranışlarını yöneten işlemci ise Commodore 64'te kullanılanla aynıydı; ancak dört kat daha yüksek saat hızında çalışıyordu.
Bütün bu teknik üstünlüklerin karşısında ciddi bir sorun vardı: Fiyat. Atari Lynx, 179 dolardan satışa çıktı. Game Boy'un fiyatıysa bunun yaklaşık yarısı kadardı. Dolayısıyla daha güçlü bir cihaz isteyen oyuncular, önemli ölçüde daha fazla para ödemek zorundaydı.
İlk satış rakamları aslında tamamen olumsuz değildi. Atari, 1990 yılında 500 bin adetlik satış rakamı bildirdi. Ancak Sega'nın Game Gear ile renkli ekranlı taşınabilir konsol pazarına girmesi, Lynx üzerindeki rekabet baskısını artırdı. Nintendo ve Sega'nın sahip olduğu büyük oyun lisansları da Atari'nin işini zorlaştırdı. Oyuncular açısından yalnızca donanımın gücü değil, hangi oyunları oynayabilecekleri de önemliydi.
Sonuçta Lynx, teknik özellikleriyle rakiplerinden ayrılmasına rağmen taşınabilir konsol pazarının en büyük ticari başarısızlıklarından biri olarak tarihe geçti.
Sega Nomad: Genesis oyunlarını cebinize taşıyan konsol
Sega'nın taşınabilir oyun pazarındaki ilk büyük girişimi Game Gear olmuştu. Renkli ekranı ve dikkat çekici oyun kütüphanesiyle Game Boy'a rakip olmaya çalışan cihazın en büyük sorunlarından biri pil ömrüydü. Sega ise bu deneyimin ardından farklı bir fikir üzerinde çalıştı: Popüler ev konsolu Genesis'i taşınabilir hale getirmek.
Japonya'da piyasaya çıkan Mega Jet'in açtığı yolu izleyen Sega Nomad, 1995 yılında ABD'de satışa sunuldu. Mega Jet'ten farklı olarak kendi renkli ekranına sahipti. Yön tuşları ve altı düğmeli kontrol düzeni de Genesis'in alışıldık kullanım biçimini taşınabilir bir gövdede bir araya getiriyordu.
Nomad'ın en önemli özelliği, Genesis oyun kartuşlarıyla doğrudan uyumlu olmasıydı. Oyuncular evlerindeki konsolda kullandıkları kartuşları Nomad'a takarak aynı oyunlara devam edebiliyordu. Üstelik ikinci bir kontrolcü bağlayarak birlikte oyun oynamak mümkündü. A/V çıkışı sayesinde cihaz televizyona da bağlanabiliyordu.
Böylece Nomad, yalnızca taşınabilir bir oyun cihazı olmaktan çıkıp televizyon karşısında kullanılabilen bir konsol işlevi de kazandı. Ancak bu esneklik, ticari başarı için yeterli olmadı.
Öncelikle Nomad, Genesis'in yaşam döngüsünün sonlarına doğru piyasaya çıkmıştı. Ayrıca Sega CD ve 32X aksesuarlarıyla uyumlu değildi. Yaklaşık 180 dolarlık satış fiyatı da önemli bir dezavantajdı. Sega daha sonra fiyat indirimlerine gitse de bu hamleler satışların gidişatını değiştirmek için geç kaldı.
Asıl sorunlardan biri ise yine pil ömrüydü. Nomad, bu konuda zaten kötü bir üne sahip olan Game Gear'dan bile daha kısa kullanım süresi sunuyordu. Genesis oyunlarını yanınızda taşıma fikri ne kadar cazip olsa da yüksek fiyat ve pil tüketimi, cihazın geniş bir oyuncu kitlesine ulaşmasını engelledi.